Is tweedehands software legaal? Twee arresten, één antwoord

Ja, tweedehands software is in de Europese Unie legaal, en dat staat niet in één arrest maar in twee. Het Hof van Justitie besliste dat in 2012 en verduidelijkte het in 2016. Interessanter dan het “ja” is wat die twee uitspraken uitsluiten, want daar gaat vrijwel elke aanbieding op de grens de mist in.

Hieronder staan beide zaken bij naam en nummer, met wat er letterlijk is beslist. Geen samenvatting van een samenvatting: de teksten zijn op 8 augustus 2026 op EUR-Lex nagelezen.

Twee arresten, niet één

Het eerste is UsedSoft GmbH tegen Oracle International Corp., zaak C-128/11, gewezen door de Grote kamer op 3 juli 2012 (ECLI:EU:C:2012:407). Het Bundesgerichtshof had de vragen voorgelegd bij beslissing van 3 februari 2011. Dat verschil tussen 2011 en 2012 is de reden dat je online allebei de jaartallen tegenkomt; het arrest is van 2012, de verwijzing van 2011.

Het tweede is Ranks en Vasiļevičs, zaak C-166/15, gewezen door de Derde kamer op 12 oktober 2016. Dat was geen handelsgeschil maar een strafzaak in Letland, tegen twee mannen die tussen 2001 en 2004 via een online marktplaats kopieën van Microsoft Windows en Microsoft Office hadden verkocht. Microsoft was partij in die procedure.

Mag je een softwarelicentie doorverkopen?

Ja, mits het om een licentie van onbeperkte duur gaat. Het draait om artikel 4, lid 2 van richtlijn 2009/24/EG: het distributierecht van de rechthebbende is uitgeput na de eerste verkoop in de Unie. Oracle betoogde dat dit alleen voor schijfjes gold en dat downloaden geen verkoop is. Het Hof besliste anders: is er een gebruiksrecht van onbeperkte duur verleend tegen een vergoeding die overeenkomt met de economische waarde van de kopie, dan is het distributierecht ook voor de gedownloade kopie uitgeput.

Arrest	Kernbeslissing	Wat je eraan hebt
UsedSoft tegen Oracle, C-128/11, 3 juli 2012	Het distributierecht is uitgeput, ook bij een gedownloade kopie met een gebruiksrecht van onbeperkte duur	Een eeuwigdurende licentie mag worden doorverkocht, met of zonder schijfje
UsedSoft, zelfde arrest	De eerste verkrijger moet zijn eigen kopie bij wederverkoop onbruikbaar maken	Twee mensen mogen nooit tegelijk dezelfde licentie draaien
UsedSoft, zelfde arrest	Uitputting geeft geen recht een licentie voor meer gebruikers te splitsen en een deel door te verkopen	Losse sleutels uit een volumeovereenkomst vallen buiten de bescherming
Ranks en Vasiļevičs, C-166/15, 12 oktober 2016	De eerste verkrijger mag de kopie en de bijbehorende licentie doorverkopen, maar mag bij een beschadigde, vernietigde of verloren originele drager zijn reservekopie niet zonder toestemming meegeven	De licentie is overdraagbaar, een zelfgebrande back-updisk niet

Waarom het tweede arrest er zoveel toe doet

UsedSoft wordt overal geciteerd, Ranks bijna nergens, en dat is jammer, want Ranks gaat precies over de situatie die bij Windows en Office speelt.

De vraag daar was: mag iemand die zijn originele cd-rom kwijt is of stukgemaakt heeft, de software alsnog doorverkopen op een zelfgemaakte schijf? Het Hof zei nee. De reservekopie mag alleen gemaakt en gebruikt worden voor de behoeften van de rechtmatige gebruiker zelf. Hij mag hem niet gebruiken om het programma tweedehands aan een derde door te verkopen, ook niet als de originele drager beschadigd, vernietigd of verloren is.

Tegelijk zegt hetzelfde arrest iets ruimhartigers, en dat wordt vaak over het hoofd gezien: het enkele feit dat je de originele drager niet meer hebt, ontneemt je niet het recht om de kopie door te verkopen. Anders zou de uitputtingsregel zijn nuttig effect verliezen. Het gaat dus niet om het plastic. Het gaat om het recht, en om de vraag of jij de jouwe hebt opgegeven.

De vier gevallen die er buiten vallen

Zet de twee arresten naast elkaar en er ontstaat een scherp lijstje van wat níet gedekt is. Dit is het deel dat je wil kennen, want de hele twijfel rond “grijze” sleutels zit hier.

• Abonnementen. De uitputtingsregel eist een gebruiksrecht van onbeperkte duur. Een jaarabonnement heeft een einddatum, dus valt het erbuiten. Microsoft 365 doorverkopen kan niet; Office 2021 Professional Plus, dat eeuwigdurend is, wel.
• Opgeknipte volumelicenties. Het Hof zegt uitdrukkelijk dat uitputting geen recht geeft om een licentie voor meer gebruikers te splitsen. Eén betaalde overeenkomst en honderd verkochte sleutels is geen doorverkoop.
• Sleutels van buiten de Unie. De uitputting treedt in bij de eerste verkoop in de Unie. Wat daarbuiten in de handel is gebracht, valt er niet vanzelf onder.
• Reservekopieën. Ranks, hierboven. Je mag je licentie doorgeven, je zelfgebrande schijf niet.

Wat je in dat rijtje niet ziet staan: de prijs. Een lage prijs is geen bewijs van iets, in geen van beide richtingen. Een keurig overgedragen tweedehandslicentie en een opgeknipte volumesleutel kosten allebei een paar euro. Dat werken we verder uit in Windows 11 Pro goedkoper kopen.

Je mag wél een back-up maken

Om misverstanden te voorkomen, want de vorige alinea’s kunnen strenger klinken dan ze zijn: het maken van een reservekopie is gewoon toegestaan. De richtlijn bepaalt zelfs dat een rechtmatige gebruiker dat recht niet bij overeenkomst kan worden ontnomen, zolang die kopie nodig is voor het gebruik van het programma.

Het onderscheid zit hem in wat je ermee doet. Voor jezelf een kopie achter de hand houden mag. Diezelfde kopie meegeven aan een koper mag niet, ook niet als je origineel kapot is. Dat is precies de lijn die Ranks trekt, en het is een lijn die logisch wordt zodra je hem eenmaal ziet: het recht om te gebruiken is iets anders dan het recht om te verspreiden.

Hoe controleer je of de vorige eigenaar echt gestopt is?

Dat is de zwakke plek van het hele systeem, en het Hof heeft die zelf benoemd. Oracle bracht in dat het moeilijk na te gaan is of een kopie werkelijk onbruikbaar is gemaakt. Het Hof erkende dat, maar wees erop dat de rechthebbende bij schijfjes met exact hetzelfde probleem zit: ook daar valt nauwelijks te controleren of de eerste koper geen kopie heeft achtergehouden.

Wat het Hof er wel bij zegt, is dat de rechthebbende alle technische middelen die hem ter beschikking staan mag inzetten om zich ervan te vergewissen dat de kopie bij de verkoper onbruikbaar is gemaakt. Dat is geen theoretische opmerking. Het is de reden dat activatieservers bestaan en dat een sleutel die op te veel machines opduikt uiteindelijk wordt geblokkeerd.

Voor jou als koper betekent dat iets nuchters: de bescherming van het arrest is echt, maar hij is administratief van aard. Hij leunt volledig op de vraag of de partij die jou de licentie verkocht heeft, de vorige eigenaar netjes heeft laten stoppen. Kan die verkoper dat niet aantonen, dan heb je geen juridisch probleem maar wel een technisch probleem dat zich vroeg of laat aandient.

Wat dit betekent als je koopt

Je hoeft als koper geen jurist te zijn. Je hoeft maar twee dingen te weten over de verkoper.

Het eerste: waar komen de licenties vandaan? Een verkoper die hele licenties overneemt van bedrijven die stoppen, kan dat gewoon vertellen. Iemand die volumesleutels opknipt, kan dat niet, en gaat het gesprek uit de weg met vaagheden over “originele licenties” zonder te zeggen waarvandaan.

Het tweede: wat krijg je op papier? Een factuur op naam met een bedrijf erachter is niet alleen een aankoopbewijs, het is het enige wat er van je aankoop overblijft als de sleutel over twee jaar ter discussie staat. Vraag daar bij een grotere aankoop ook naar de herkomstverklaring bij, dus de bevestiging dat de vorige eigenaar afstand heeft gedaan.

Wat gebeurt er als het misgaat?

Voor een particulier: praktisch weinig. De arresten hierboven gaan over verkopers, niet over de mensen die bij hen kochten. In Ranks werden de twee verkopers strafrechtelijk vervolgd, niet hun klanten. Dat is ook logisch, want de koper kan onmogelijk zien wat er vóór hem met die licentie is gebeurd; hij ziet een webshop, een prijs en een code in zijn inbox.

Dat verandert wel zodra je zelf gaat doorverkopen. Verkoop je je oude pc met Windows erop, of draag je een licentie over aan een collega, dan ben jij de eerste verkrijger uit het arrest en gelden de voorwaarden voor jou: hele licentie, niets achterhouden, en je eigen kopie onbruikbaar maken. Voor een particulier is dat zelden een probleem, zolang je de machine ook echt wist.

Wat je wel kunt verliezen is de werking. Een sleutel die uit een volumeovereenkomst komt kan maanden later gedeactiveerd worden, en dan sta je met lege handen bij een verkoper die niet meer bestaat. Dat is geen juridisch risico maar een praktisch risico, en het is verreweg het meest voorkomende.

Voor bedrijven ligt het anders

Zodra er een organisatie achter de aankoop zit, verschuift het zwaartepunt van de sleutel naar de administratie. Bij een licentiecontrole vraagt niemand naar codes; er wordt naar stukken gevraagd.

Leg daarom per aankoop vast: de factuur, om welke licenties het gaat en hoeveel, en bij tweedehands de bevestiging dat de vorige houder zijn kopie onbruikbaar heeft gemaakt. Precies die keten is de reden dat serieuze handelaren papierwerk bijhouden dat je als koper nooit ziet. Zonder die stukken heb je een werkende computer maar geen verhaal, en dat is een vervelend moment om erachter te komen.

Krijg je een brief van een organisatie die namens softwaremakers audits doet, lees dan eerst rustig wat er precies gevraagd wordt voordat je iets opstuurt. We hebben opgeschreven wat zo’n brief wel en niet betekent in een BSA-brief ontvangen. En waarom legaal inkopen voor een bedrijf ook zonder controle verstandig is, staat in waarom legale software.

Waarom makers hier zelden over procederen

Een terechte vraag: als dit zo duidelijk is, waarom klinkt het dan overal alsof het schemergebied is?

Omdat de belangen uiteenlopen. Softwaremakers verdienen aan nieuwe licenties en aan abonnementen, en een levendige tweedehandsmarkt drukt beide. Hun licentievoorwaarden bevatten dan ook vaak een verbod op overdracht. Het Hof heeft daar in UsedSoft rechtstreeks naar gekeken en laat er weinig ruimte: zodra het distributierecht is vervallen, kan de rechthebbende zich niet meer tegen wederverkoop van die kopie verzetten, en het arrest voegt daaraan toe dat dit geldt ongeacht of contractuele bedingen latere overdracht verbieden.

Dat is geen vrijbrief voor alles wat goedkoop is, en zo bedoel ik het ook niet. Het betekent dat de discussie niet gaat over de vraag of doorverkoop mag, maar over de vraag of déze specifieke licentie op de juiste manier is doorgegeven. Dat is een vraag over administratie en herkomst, niet over principes.

En daar zit meteen het praktische advies waar dit stuk op uitkomt. Beoordeel geen aanbieding op het bedrag en ook niet op geruststellende woorden als “100% legaal”, want dat kost een verkoper niets om op te schrijven. Beoordeel hem op de vraag of iemand je kan vertellen van wie de licentie eerder was. Wie dat kan, heeft de arresten hierboven aan zijn kant. Wie het ontwijkt, weet waarom.